banner

Sửa đổi, bổ sung Luật bảo hiểm y tế xem xét từ góc độ thị trường y tế và bảo hiểm y tế toàn dân

Cần thấy rõ sự khác biệt giữa BHYT xã hội với BHYT tư nhân mà hiện nay các công ty bảo hiểm đang chào bán. BHYT tư nhân hoạt động theo Luật kinh doanh bảo hiểm với mục đích lợi nhuận. Theo đó, những người có nhu cầu sẽ lựa chọn mua gói BHYT theo khả năng kinh tế của cá nhân để khi ốm đau sẽ nhận lại quyền lợi bằng tiền theo mức được bảo hiểm tương ứng xác định trước. Loại hình BHYT tư nhân cũng được khuyến khích vì cũng nằm trong hệ thống an sinh xã hội.

 Bản chất của BHYT xã hội

Bảo hiểm y tế xã hội trước hết là một cộng đồng đoàn kết tương trợ lẫn nhau, nó có nhiệm vụ gìn giữ, khôi phục hoặc cải thiện tình trạng sức khoẻ của người tham gia BHYT. Như vậy trong BHYT xã hội thì tính cộng đồng, đoàn kết cùng chia xẻ rủi ro rất cao; nó là nền tảng cho lĩnh vực bảo vệ và chăm sóc sức khoẻ; nó điều tiết mạnh mẽ giữa người khoẻ mạnh với người ốm yếu, giữa người trẻ với người già và giữa người có thu nhập cao với những người có thu nhập thấp. Sự đoàn kết tương trợ lẫn nhau trong BHYT là sự đảm bảo sức khỏe cho từng thành viên dựa trên cơ sở đoàn kết không điều kiện, hợp tác cùng chung lòng, chung sức và gắn kết chặt chẽ với nhau. Đoàn kết tương trợ vừa mang ý nghĩa tự giác, vừa mang ý nghĩa cùng chịu trách nhiệm và vừa có sự đồng nhất, đồng lòng và mang lại gương mặt nhân đạo cho chế độ xã hội. Tuy nhiên đoàn kết tương trợ không chỉ là quyền được nhận mà còn phải là nghĩa vụ đóng góp và cần thiết phải thực hiện bảo hiểm nghĩa vụ (bắt buộc). Người tham gia BHYT đóng góp bằng tiền nhưng khi khám, chữa bệnh (KCB) lại nhận được quyền lợi bằng hiện vật, bao gồm: Dịch vụ khám, chữa trị bệnh của bác sĩ với các thiết bị, vật tư y tế, thuốc và chăm sóc y tế tại bệnh viện... BHYT xã hội không có sự chi trả trực tiếp bằng tiền, ngoại trừ đồng chi trả. Giữa mức giá trị nhận được từ BHYT xã hội và mức đóng góp theo nguyên tắc đoàn kết tương trợ không có quan hệ, thậm chí không có sự bằng nhau và cũng không có sự cân bằng giữa mức đóng và mức hưởng cho tất cả mọi người. Ở đây mỗi thành viên trong cộng đồng sẽ đóng góp theo khả năng và sau đó được nhận lại theo yêu cầu KCB mà không xem xét đến khả năng đã đóng góp. Mức đóng góp chỉ được nâng lên theo nhu cầu chữa trị bệnh tật, nâng cao chất lượng và ứng dụng những thành tựu khoa học tiến tiến vào KCB của cả cộng đồng và loại trừ mục đích lợi nhuận. Vì vậy, sự lựa chọn ngược theo nghĩa khi có bệnh mới đóng góp hoặc đóng góp với mức thấp để được hưởng bằng mọi người hay sự lạm dụng, trục lợi BHYT sẽ bị loại bỏ khỏi BHYT xã hội.

Cần thấy rõ sự khác biệt giữa BHYT xã hội với BHYT tư nhân mà hiện nay các công ty bảo hiểm đang chào bán. BHYT tư nhân hoạt động theo Luật kinh doanh bảo hiểm với mục đích lợi nhuận. Theo đó, những người có nhu cầu sẽ lựa chọn mua gói BHYT theo khả năng kinh tế của cá nhân để khi ốm đau sẽ nhận lại quyền lợi bằng tiền theo mức được bảo hiểm tương ứng xác định trước. Loại hình BHYT tư nhân cũng được khuyến khích vì cũng nằm trong hệ thống an sinh xã hội.

Thị trường y tế

Việc KCB không đơn thuần chỉ liên quan đến vấn đề y tế, xã hội nói chung mà phụ thuộc trực tiếp đến trình độ chuyên môn của các bác sĩ, điều dưỡng, đến bệnh viện với các trang thiết bị, vật tư y tế và các doanh nghiệp sản xuất thuốc -đó là "cung" của ngành y tế. Còn phía "cầu" là bệnh tật của con người, những bệnh tật này cần đến những “hàng hóa” cần thiết để KCB.

Khi lâm bệnh, người bệnh cần được KCB và khỏi bệnh (cầu bước một). Phần việc còn lại sẽ do bác sĩ sẽ quyết định như: Khám, chẩn đoán bệnh, cấp phát thuốc, nhập viện chữa trị hoặc chuyển tuyến,... (cầu bước hai). Như vậy bác sĩ cũng là "cầu" riêng trên thị trường y tế.

Sự khác biệt mang tính quyết định đối với thị trường y tế là sự thiếu hụt về "quyền tiêu thụ". Người bệnh không thể tự quyết định khi nào và ở đâu họ được chữa trị và chữa trị như thế nào? và cũng không được biết trước các thông tin về chất lượng và kết quả KCB mà chỉ đánh giá được sau khi đã được chữa trị.

 Như vậy thị trường y tế là “thị trường cung” mà người cung cấp dịch vụ y tế ở vào vị trí ưu thế hơn. Giữa cung và cầu trên thị trường y tế luôn không có sự cân bằng. Nguyên nhân là do nhu cầu về dịch vụ y tế theo nguyên tắc là không nhìn thấy trước và cũng không thể điều chỉnh theo thời gian. Đặc biệt “cầu định hướng theo giá cả” về điều trị ngoại trú, nội trú và cung cấp thuốc luôn bị hạn chế. Trong trường hợp cấp cứu hoặc khi bị tai nạn thì “cầu” là bằng mọi cách chữa trị nhanh nhất để có thể cứu được người, chứ không phải định hướng theo giá cả. Khi đó giá cả phải được hiểu là "giá" để cứu lấy người.

Góp ý vào dự thảo Luật BHYT sửa đổi

Tiếp tục mở rộng phạm vi đối tượng tham gia BHYT bắt buộc

Thực hiện BHYT bắt buộc theo một lộ trình và mức đóng hợp lý nhằm sử dụng đầy đủ sức mạnh tài chính của cộng đồng, tuân thủ nguyên tắc đoàn kết tương trợ để chống lại rủi ro bệnh tật với các đối tượng là:

- Người tự hành nghề (người tự kinh doanh hoặc lao động tự do, không phân biệt lao động thuộc khu vực chính thức hay phi chính thức);

- Sinh viên các trường đại học, cao đẳng và các trường đào tạo nghề từ 18 tuổi trở lên;

- Thành viên gia đình: vợ (hoặc chồng) và con của người đang tham gia BHYT bắt buộc.

Tiếp tục đầu tư xây dựng cơ sở vật chất và nguồn nhân lực y tế nhằm tăng “cung” của ngành y tế

Hiện nay, nhiều cơ sở y tế tuyến xã, huyện nhất là ở vùng sâu, vùng xa chưa có đủ cơ sở vật chất kỹ thuật và thiếu bác sĩ. Khi “cung” ít sẽ tạo ra độc quyền và hạn chế khả năng tiếp cận y tế cũng như luôn đe dọa đến quyền lợi của người bệnh. Do vậy cần tiếp tục đầu tư xây dựng cơ sở vật chất kỹ thật, cung cấp bác sĩ và nhân viên y tế cho các tuyến y tế từ xã, đến huyện, tỉnh cũng như khuyến khích phát triển các cơ sở y tế tư nhân hoặc liên doanh với nước ngoài để “cung tương ứng với cầu”, tạo ra sự cạnh tranh thì người bệnh sẽ được quyền tự do lựa chọn bác sĩ, nơi KCB với chất lượng cao. Cần phát triển hệ thống bác sĩ gia đình nhằm chăm sóc sức khỏe người dân ngay tại gia đình. Hướng mở rộng các loại hình cơ sở cung ứng dịch vụ y tế, như: Nhà thuốc, trung tâm chẩn đoán hình ảnh, xét nghiệm, cấp cứu, vận chuyển người bệnh được tham gia hệ thống KCB BHYT cũng là tăng “cung” để phục vụ bệnh nhân.

Tiếp tục mở rộng khung quyền lợi hưởng BHYT nhằm hạn chế việc người bệnh phải bỏ tiền túi để chi trả cho mỗi lần KCB

Thực tế khi đi khám hoặc điều trị tại bệnh viện thì ngoài những dịch vụ, vật tư y tế, thuốc... nằm trong danh mục do quỹ BHYT chi trả, người bệnh vẫn phải chi trả thêm, thậm chí rất nhiều bằng tiền túi của mình (không tính đến đồng chi trả theo quy định). Đương nhiên, ở quốc gia nào cũng vậy, chi phí y tế luôn không ngừng tăng cao và để tương ứng với khả năng đóng góp chung của cả cộng đồng thì phải có một hệ thống quyền lợi cơ bản, thiết yếu nhằm đáp ứng một cách công bằng, bình đẳng cho mọi thành viên tham gia BHYT xã hội. Nhưng nếu người bệnh phải thường xuyên bỏ thêm tiền túi khi KCB sẽ làm giảm lòng tin của người tham gia BHYT. Khi đó người ta cho rằng BHYT chỉ có ý nghĩa đối với người bệnh nặng, bệnh mãn tính cần chi phí lớn và chỉ những người bệnh như vậy mới tích cực tham gia, làm mất đi ý nghĩa của sự đoàn kết, chia sẻ. Vì vậy, cần mở rộng quyền lợi BHYT và xem xét bổ sung, thay thế các dịch vụ, vật tư, thuốc... phục vụ KCB cho thích ứng với người bệnh và phù hợp với trình độ sử dụng chung của toàn xã hội. Việc mở rộng các quyền lợi trong phòng, chống dịch bệnh và phát hiện sớm bệnh tật là phù hợp với xu hướng chung của các nước tiên tiến bởi lẽ phòng để chủ động tránh được bệnh luôn là các biện pháp “rẻ” nhất mang lại lợi ích cho từng thành viên và cho toàn xã hội.

Không nên đưa BHYT bổ sung vào Luật BHYT

Như đã phân tích, BHYT xã hội là một cộng đồng đoàn kết cùng chia sẻ rủi ro ốm đau, cho nên nếu thêm các gói BHYT bổ sung, mặc dù là phi lợi nhuận để được hưởng quyền lợi bổ sung ngoài quyền lợi của BHYT bắt buộc đã vô hình chung hình thành thêm các cộng đồng nhỏ như: Cộng đồng tham gia gói BHYT để cùng chi trả; gói chi trả chi phí ngoài BHYT; gói chi trả một số trường hợp bệnh và các gói BHYT bổ sung khác... trong cái tổng thể của cộng đồng lớn là BHYT toàn dân đã làm mất đi tính bình đẳng, đồng bộ và thống nhất của BHYT xã hội, gây thêm sự phức tạp và rắc rối cho cả khâu thiết kế và thực hiện chính sách. Hơn nữa, nguyên tắc chi trả BHYT bổ sung bằng tiền sẽ không thuộc BHYT xã hội theo thông lệ quốc tế và cũng không có quốc gia nào thiết kế gói BHYT bổ sung trong Luật BHYT.

Hiện nay ở các bệnh viện đều có các khoa, phòng KCB tự nguyện mà ở đó những người có nhu cầu và điều kiện đều chi trả trực tiếp để được hưởng các quyền lợi cao hơn so với  quy định của BHYT. Bên cạnh đó hoạt động BHYT tư nhân do các công ty bảo hiểm trong nước và ngoài nước cũng thu hút được nhiều người tham gia. Những người có khả năng kinh tế đều lựạ chọn mua thêm các gói BHYT cho phù hợp với mức chi trả mong muốn khi ốm đau.

Vì vậy không nên đưa các gói BHYT bổ sung vào Luật BHYT, làm thay đổi bản chất của BHYT xã hội, gây sự phân tán về các nhóm quyền lợi và không tập trung vào mục đích chính là mở rộng mạng lưới bao phủ, mở rộng khung quyền lợi và nâng cao chất lượng KCB nhằm đạt được mục tiêu BHYT toàn dân bền vững ở nước ta./.

Tác giả (nguồn): TS. Phạm Đình Thành
Cập nhật lúc: 24/02/2022, 14:19