banner

Sửa đổi Luật BHXH năm 2014: Cần thiết và phù hợp với thực tế

Việc Bộ LĐ-TB&XH đề xuất Chính phủ sửa đổi Luật BHXH năm 2014 đã bám sát mục tiêu cải cách chính sách BHXH theo Nghị quyết số 28-NQ/TW ngày 23/5/2018. Đồng thời, việc sửa đổi lần này rất cần thiết bởi những quy định không còn phù hợp với tình hình thực tiễn, bổ sung những quy định mới đáp ứng yêu cầu của đời sống xã hội.

Ảnh miinh họa: Sưu tầm internet

Quy định đầy đủ nhưng chưa đáp ứng yêu cầu thực tiễn

Theo đánh giá của Bộ LĐ-TB&XH, Luật BHXH năm 2014 đã mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đến những người làm việc theo hợp đồng lao động có thời hạn từ đủ 1 - 3 tháng và người lao động (NLĐ) là công dân nước ngoài vào làm việc tại Việt Nam; nhà nước hỗ trợ tiền đóng BHXH tự nguyện; tăng thời gian nghỉ chế độ thai sản từ 4 lên 6 tháng và quy định chế độ nghỉ thai sản đối với nam giới khi vợ sinh con; chế độ thai sản của lao động nữ mang thai hộ và người mẹ nhờ mang thai hộ. Đặc biệt, Luật BHXH đã điều chỉnh công thức tính lương hưu và quy định chức năng thanh tra chuyên ngành về đóng BHXH, BHYT, BH thất nghiệp của cơ quan BHXH... Đồng thời, hệ thống văn bản quy định chi tiết và hướng dẫn thi hành Luật BHXH đã được Chính phủ, các bộ, ngành liên quan cơ bản đầy đủ, tạo cơ sở pháp lý cho việc thực thi chính sách, chế độ BHXH, đáp ứng nguyện vọng của NLĐ, bảo đảm an sinh xã hội và hội nhập quốc tế…

Tuy nhiên, quá trình thực tiễn thực hiện Luật BHXH đã bộc lộ nhiều hạn chế, bất cập. Cụ thể, diện bao phủ BHXH cũng như quy mô tham gia BHXH trên thực tế còn thấp. Hết năm 2020, có gần 33,5% lực lượng lao động trong độ tuổi tham gia BHXH và còn gần 32 triệu người trong lực lượng lao động trong độ tuổi lao động (khoảng 66,5%) chưa tham gia BHXH. Đặc biệt, Việt Nam có khoảng 14,1 triệu người sau độ tuổi nghỉ hưu (từ 55 tuổi trở lên đối với nữ; từ 60 tuổi trở lên đối với nam) nhưng chỉ có trên 3,1 triệu người đang được hưởng lương hưu, BHXH hằng tháng (chiếm 22,1%) tổng số người sau độ tuổi nghỉ hưu. Nếu tính cả những người đang hưởng trợ cấp hưu trí xã hội (1,8 triệu người) thì có gần 5 triệu người (chiếm 35%) được hưởng các khoản trợ cấp hàng tháng. Như vậy, còn khoảng 9,2 triệu người sau độ tuổi nghỉ hưu (chiếm 65%) chưa thuộc diện bao phủ của hệ thống BHXH hoặc tầng an sinh xã hội nào khác. Cùng với đó, việc phát triển đối tượng tham gia BHXH còn dưới mức tiềm năng, còn nhiều đối tượng thuộc diện tham gia BHXH bắt buộc nhưng chưa tham gia. Số lượng hưởng BHXH một lần tăng nhanh chóng dẫn tới độ bao phủ BHXH tăng chậm (mỗi năm bình quân có 628.000 người hưởng BHXH một lần dẫn đến số người tham gia BHXH tăng thêm chỉ là 594.000 người - cứ 2 người mới tham gia BHXH thì có 1 người rời khỏi hệ thống).

Bên cạnh đó, chính sách BHXH mở rộng ra các khu vực kinh tế khác thì chưa được sửa đổi, bổ sung kịp thời, chưa phù hợp với sự thay đổi về đặc điểm của quy mô và cơ cấu dân số (tốc độ già hóa dân số), chưa phù hợp với nguyên tắc đóng - hưởng và cân đối giữa mức đóng - mức hưởng dẫn đến quỹ hưu trí và tử tuất khó đảm bảo khả năng cân đối trong dài hạn.

Mặt khác, quy định thời gian tối thiểu được hưởng lương hưu quá chặt chẽ dẫn đến số người đang tham gia rời bỏ hệ thống BHXH khá lớn. Theo quy định của Luật BHXH, điều kiện thời gian tối thiểu tham gia BHXH để có cơ hội được hưởng chế độ hưu trí đủ 20 năm. Điều này dẫn đến nhiều người không tích lũy đủ số năm đóng BHXH để được hưởng lương hưu. Nhiều nước quy định thời gian tham gia BHXH 10 năm là đã đủ điều kiện hưởng lương hưu, mặc dù mức lương hưu có thể thấp nhưng vẫn tốt hơn là chuyển sang hưởng trợ cấp tuổi già hay lương hưu xã hội (tầng BHXH phổ quát) do ngân sách nhà nước đảm bảo. “Đặc biệt, theo quy định của Luật BHXH và Nghị quyết số 93/2015/QH13 ngày 22/6/2015 của Quốc hội, điều kiện hưởng BHXH một lần khá dễ dàng. Sau một năm không làm việc, không tham gia BHXH, NLĐ có thể hưởng BHXH một lần với mức hưởng bằng 1,5 tháng lương cho mỗi năm tham gia BHXH trước năm 2014, và 2 tháng lương cho mỗi năm tham gia sau đó. Như vậy, với mức đóng vào quỹ hưu trí và tử tuất 8% tiền lương từ phía NLĐ, một năm đóng 0,96 tháng lương thì việc hưởng 2 tháng lương khi nhận BHXH một lần được xem như là có lãi, cùng với việc phải chờ đợi quá lâu để hưởng hưu trí sẽ khiến NLĐ mong muốn được nhận BHXH một lần để đáp ứng các nhu cầu trước mắt” - Bộ trưởng Bộ LĐ-TB&XH Đào Ngọc Dung cho biết.

Đảm bảo thêm nhiều người có lương hưu

Nhằm khắc phục những hạn chế trên, Dự thảo Luật BHXH (sửa đổi) sẽ mở rộng đối tượng tham gia BHXH bắt buộc, khuyến khích thực hiện bảo lưu thời gian đóng BHXH để hưởng lương hưu, không hưởng BHXH một lần; tăng tính hấp dẫn, thu hút tạo điều kiện để người dân tham gia BHXH tự nguyện; tạo điều kiện để nhiều người được hưởng lương hưu hàng háng.

Cụ thể, bổ sung đối tượng tham gia BHXH bắt buộc đối với một số nhóm đối tượng có điều kiện và khả năng như chủ hộ kinh doanh cá thể; người quản lý doanh nghiệp, người quản lý điều hành hợp tác xã không hưởng tiền lương; quy định cụ thể việc tham gia BHXH bắt buộc đối với NLĐ làm việc không trọn thời gian; bổ sung quy định việc tham gia BHXH bắt buộc đối với trường hợp công chức, viên chức, người hoạt động không chuyên trách ở cấp xã đồng thời là người giao kết hợp đồng lao động. Đặc biệt, nghiên cứu bổ sung các quyền lợi ngắn hạn (trước mắt), tăng mức hỗ trợ từ ngân sách nhà nước nhằm tăng tính hấp dẫn, thu hút tạo điều kiện để người dân tham gia BHXH tự nguyện.

Đáng chú ý, về chế độ hưu trí, Dự thảo quy định công thức tính lương hưu phù hợp hơn với sửa đổi quy định về điều kiện, thời gian tham gia BHXH tối thiểu để hưởng chế độ hưu trí. Trong lần sửa này, Bộ LĐ-TĐ&XH cũng đề nghị bổ sung quy định tính tháng lẻ giai đoạn trước 2014 để tính hưởng BHXH một lần theo hướng: Nếu thời gian đóng trước ngày 01/01/2014 có tháng lẻ thì những tháng lẻ đó được chuyển sang giai đoạn đóng BHXH từ ngày 01/01/2014 trở đi. Đặc biệt, Dự thảo cũng bổ sung quy định việc điều chỉnh lương hưu có quan tâm đối với nhóm đối tượng có mức lương hưu thấp và thu hẹp khoảng cách chênh lệch lương hưu; sửa đổi quy định về điều kiện thời gian tham gia BHXH tối thiểu để hưởng chế độ hưu trí, quy định về tuổi nghỉ hưu...

Cho ý kiến về Dự thảo sửa đổi Luật BHXH năm 2014, bà Đinh Thị Thu Hiền - Phó Trưởng ban Thực hiện chính sách BHXH (BHXH Việt Nam) cho biết: Thực tế ngành BHXH Việt Nam đang gặp khó khăn nhất định trong việc phát triển đối tượng tham gia BHXH. Tuy được đổi mới, bổ sung, nhưng chính sách BHXH vẫn đang tồn tại nhiều bất cập, như: Độ bao phủ BHXH tăng chậm, việc mở rộng và phát triển đối tượng tham gia BHXH còn dưới mức tiềm năng… Một trong những nguyên nhân khiến NLĐ không tham gia BHXH là do thu nhập của họ còn thấp, chưa ổn định, nên chưa có tích lũy để đóng BHXH; trong khi đó điều kiện về thời gian đóng BHXH tối thiểu để hưởng lương hưu khá dài (20 năm). Vì vậy, việc đề xuất giảm số năm đóng BHXH tối thiểu để được hưởng hưu trí sẽ đạt yêu cầu về sự linh hoạt của chính sách, tăng tính hấp dẫn và là động lực để NLĐ có niềm tin chắc chắn mình sẽ có cơ hội được hưởng lương hưu, để không nhận BHXH một lần. NLĐ cũng sẽ có động lực tham gia BHXH tự nguyện để được hưởng lương hưu ở mức cao hơn, góp phần tăng diện bao phủ BHXH, hướng đến mục đích cuối cùng là đảm bảo an sinh xã hội./.

 

 

Tác giả (nguồn): Nguyệt Hà
Cập nhật lúc: 04/08/2021, 22:36